Jozef, Bruidegom van de Heilige Maagd Maria, Voedstervader van Jezus, belijder. Nazareth, Palestina; † eerste kwart van de 1e eeuw.

Van het verborgen toegewijd leven van de voedstervader van Jezus kennen wij enkel de angsten, die hij om de hem toevertrouwde Familie heeft doorstaan. Hij is de zwijgzame, nederige uitverkorenen, de rechtschapen werkman; nu, in de glorie, machtige voordpreker bij zijn bruid en bij Jezus, die hem ‘vader’ noemde.

In een Utrechtse kalender uit het einde van de veertiende eeuw (een perkamenten rolletje van ongeveer 1,4 meter lang en nog geen 5 cm hoog), zien we het gedeelte met de kalender voor maart. Van links naar rechts zien we Gregorius, Gertrudis van Nijvel, inclusief muizen, de zegenende hand van Benedictus en de engel en Maria van de Annunciatie.

Jozef wordt niet genoemd. Zijn verering kwam pas in de vijftiende eeuw op gang. Ze werd vooral door Birgitta van Zweden en Bernardinus van Siena bevorderd. Pas in 1479 werd zijn feest op de rooms katholieke kalender ingevoerd. De datum voor zijn verering werd in 1621 definitief vastgesteld op 19 maart.

Paus Pius IX riep Jozef uit tot patroon van de Kerk. Op 1 mei 1955 verving paus Pius XII ‘De dag van de Arbeid’ door het feest van ‘Sint Jozef de Arbeider (of de Werkman of Ambachtsman)’. Wat hij deed had de kerk al vaker gedaan, namelijk het kerstenen van een niet-christelijk feest. In 1969 werd het feest op 1 mei weer facultatief. Op de eerste zondag na Kerstmis wordt Jozef samen met Jezus en Maria vereerd als lid van de Heilige Familie.

In het Propium Sanctorum, het ‘eigen der heiligen’ in getijdenboeken komt Jozef niet voor. In de middeleeuwen zijn er geen afbeeldingen waarop Jozef alleen voorkomt. Men was bang voor de ketterse gedachte dat Jozef de natuurlijke vader van Jezus was.

Hij wordt wel afgebeeld in scènes uit de apocriefe en canonieke evangeliën die met Maria en Jezus te maken hebben: het huwelijk van Maria en Jozef, de geboorte van Jezus, de vlucht naar Egypte (maar liefst 161 afbeeldingen in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag) en hun terugkeer naar Nazareth. De laatste keer dat hij in het evangelie genoemd wordt is in het verhaal van de terugvinding van de twaalfjarige Jezus in de tempel (Luc. 2, 41-52).

Ieder jaar vinden er op 19 maart vanuit Vlaamse en Limburgse plaatsen bedevaarten naar Leuven plaats. Dit papieren bedevaartvaantje dateert uit 1939.

De Jozef uit mijn kindertijd: zoete prentjes met Jozef als de zorgzame voedstervader, die de kost verdiende met timmerwerk.

Jozef is de patroonheilige van onder meer België, Nederland (patronus Nationalis Hollandesis); van ambachtslieden in het algemeen, van ech-telieden, ingenieurs, jongeren, maagden, reizigers, vluchtelingen (vanwege de vlucht naar Egypte) en vaders. Hij wordt aangeroepen bij oogziekten, woningnood, bij vertwijfelde situaties, verleidingen en bij zedelijke twijfel.

Jozef is ook de patroonheilige van de begrafenisondernemers. Hij wordt aangeroepen voor een zalige dood omdat hij in de armen van Jezus en Maria gestorven zou zijn. Over Sint Jozefs zalig afsterven wordt verteld in het apocriefe boek De Geschiedenis van Jozef de timmerman. Het stamt waarschijnlijk uit de 4e eeuw. Het boek bevat 32 hoofdstukken. Het relaas over Jozefs dood neemt ruim de helft ervan in beslag.