Anna, Moeder van de heilige Maagd Maria
26 juli

Oude beelden en schilderijen tonen ons de heilige Anna gezeten, op haar schoot Maria, die op haar eigen schoot het Jezuskind houdt, hierin is afgebeeld waarom wij de moeder van Maria eren.

De voorstelling die in mijn missaal bedoeld wordt is de zogenaamde Anna-te-Drieën of Annatrits: een staande of zittende Anna met op haar arm of schoot haar dochter Maria die op haar beurt het Jezuskind vasthoudt.

Anna komt in de canonieke evangelieverhalen niet voor; wat wij over haar weten is afkomstig uit het in de middeleeuwen populaire apocriefe Jacobusevangelie.

Sinds de zesde eeuw wordt de Heilige Anna in het oosten vereerd, haar feestdag is daar op 25 juli. Al in 550 werd er in Constantinopel een aan haar gewijde kerk gebouwd. Bij ons in het westen wordt zij sinds de zevende eeuw vereerd. Omdat in de westerse kerk op 25 juli de apostel Jacobus wordt gevierd, is haar feestdag hier vastgesteld op 26 juli. Haar verering was in de tweede helft van de vijftiende en in de zestiende eeuw wijdverbreid in de Nederlanden en het Rijnland. Als grootmoeder van Jezus dacht men haar bijzondere macht toe als hemelse voorspreekster bij haar kleinzoon. De belangrijke rol van Anna verdwijnt mede door de Reformatie.

In de schilder- en miniatuurkunst kunnen we twee typen voorstellingen onderscheiden: een gezellig samenzijn van grootmoeder Anna met dochter Maria en kleinzoon Jezus, wat ik een familieportret noem, en de zogenaamde Anna Metterza, Anna op de derde plaats.

Op de achtergrond van de miniatuur in het Getijdenboek van Karel de Stoute zien we linksboven de engel die aan Joachim verschijnt om hem te melden dat hij de vader zal worden van een bijzondere dochter. Rechts zien we de ontmoeting van Joachim en Anna bij de Gouden poort in Jeruzalem, een gebeurtenis die beschouwd wordt als de onbevlekte Ontvangenis van Maria. Hugo van der Goes heeft aan het tafereel een franciscaanse schenker toegevoegd.

De anonieme Donkere ogen Meester gebruikt de meest voorkomende manier van voostellen: de lezende Anna met Maria zittend in haar schoot die de op haar schoot zittende Jezus een bloemetje voorhoudt. De figuren bevinden zich in een kerkgebouw. Het lijkt erop dat ze op de grond zitten in plaats van op de indrukwekkende troon met baldakijn.

De Italiaanse schilder Masaccio heeft zijn Anna Metterza op de troon laten plaatsnemen. Drie engelen houden de eredoek vast. De twee engelen op de voorgrond zwaaien met een wierookvat.

De heilige Anna is de beschermheilige van onder anderen de huismoeders, zwangere vrouwen, kantwerksters, naaisters en onderwijzeressen, omdat ze haar dochter Maria leerde bidden en lezen, van de timmerlieden, mijnwerkers, schippers, zeelieden en wevers, maar ook van de begijnen, omdat die bij de lakennijverheid waren betrokken, en voorts nog van heel wat dienstverlenende beroepen.

Er werd tot de Heilige Anna gebeden voor een voorspoedige bevalling en tegen het bedplassen, maar ook om een goed huwelijk af te smeken. Vandaar het rijmpje Naar Sint Anneke gaat men om een manneke. Ze werd tevens aanroepen tegen heel wat kwalen, zoals hoofdpijn, buikpijn, koorts, oogziekten, pest en zweren.