Margaretha van Antiochië / Sint Margriet † ca. 305
Maagd en martelares
20 juli (sinds 1969 geschrapt)

Deze dochter van een heidens priester te Antiochië, werd door haar vader verstoten, en gemarteld omstreeks 307.

Haar legende werd geschreven door Theotimus, een geleerd man. Margarita, uit de stad Antiochië, was de dochter van Theodosius, een patriarch van de heidenen. Zij werd aan een voedster toevertrouwd en toen ze volwassen was geworden, liet zij zich dopen en werd daarom door haar vader fel gehaat.

Op zekere dag, toen ze net vijftien jaar was en met andere meisjes de schapen van haar voedster hoedde, kwam de prefect Olibrius voorbij en toen hij dat knappe meisje zag, werd hij op slag verliefd op haar. Toen zij aan hem werd voorgesteld antwoordde zij dat zij van voorname afkomst was en Margarita heette, en dat zij van geloof een christen was.

[…] De volgende dag liet hij haar bij zich komen en zei tegen haar: onnozel meisje, heb toch medelijden met je eigen schoonheid. Aanbid onze goden voor je eigen bestwil. Als je niet doet wat ik zeg laat ik je lichaam aan stukken scheuren.

Jean Fouquet heeft de scène gesitueerd op het Franse platteland met rechts een charmant kasteeltje. Zoals gebruikelijk voor Franse koningen in de middeleeuwen rijdt de prefect op een wit paard. Op de voorgrond is Margaretha aan het spinnen en zij past tegelijkertijd op de schapen. Zij heeft de volle aandacht bij haar werk en merkt daarom, in tegenstelling tot haar voedster naast haar, niets van de naderende stoet. De drie meisjes links vormen een idyllisch tafereel van landelijk vermaak.

Margarita weigert afstand te doen van haar geloof, en zij wordt, na de door Jacobus de Voragine in detail besproken martelingen, in een kerker opgesloten.

Dan volgt de legendarische scène waaraan Margaretha haar symbool te danken heeft: En zie, daar verscheen een woeste draak. Toen hij toesprong om haar te verslinden, maakte zij een kruisteken en hij verdween. Of, zoals men elders leest, hij zette zijn muil op haar hoofd, stak zijn tong onder haar hielen en slokte haar in één hap op. Maar juist toen hij haar wilde doorslikken, sterkte zij zich met het kruisteken, en zo barste de draak open door de kracht van het kruis en stapte de maagd ongedeerd naar buiten. Maar dit verhaal, dat de draak haar verslond en openbarstte, wordt als apocrief en waardeloos beschouwd.

De volgende dag wordt ze opnieuw gruwelijk gemarteld, maar uiteindelijk kan de prefect het niet meer aanzien, en geeft hij de opdracht haar te onthoofden.

Ze vroeg en kreeg nog tijd om te bidden en ze bad godvruchtig voor zichzelf en voor haar vervolgers; en ook bad ze dat elke vrouw die haar in barensnood zou aanroepen, een gezond kind ter wereld zou brengen. Er klonk een stem uit de hemel dat haar gebeden verhoord waren. […] De beul hakte met één slag haar hoofd af. Zij stierf de marteldood op 20 juli, zoals men in haar geschiedenis kan vinden.

Margaretha is de patrones van voedsters, verpleegsters en vroedvrouwen. Zij wordt aanroepen bij zwangerschap, barensweeën, onvruchtbaarheid, gebrek aan moedermelk, krampen en borstkwalen. Haar meest karakteristieke attribuut is de draak die zij met de punt van een kruis in de bek steekt of die zij aan de lijn houdt.

In Nederland is Margaretha (Pisgriet) een zogenaamde Regenheilige: Regen op Sinte Margriet, geeft zes weken boerenverdriet. Regent het op St. Margriet niet, dan regent het in zes weken niet.In Vlaanderen geeft de feestdag van de heilige Margaretha het begin van de graanoogst aan. Ik herinner me de spreuk: Met Sint Margriet, pikken rijp of niet.

Op deze twee piepkleine miniaturen in eenvoudige, Vlaamse getijdenboeken heeft de miniaturist Margaretha afgebeeld als ze bijna door de draak verzwolgen is; de zoom van haar mantel hangt nog uit zijn bek. In het getijdenboek van de Meester van de kleine ogen lijkt zij een amazone die een ontspannen ritje aan het maken is.

According to the ancient Martyrologies, St. Margaret suffered at Antioch in Pisidia, in the last general persecution. She is said to have been instructed in the Faith bv a Christian nurse, to have been prosecuited by her own father, a pagan priest, and, after many torments, to have gloriously finished her martyrdom bv the sword. From the East, her veneration was exceedingly propagated in England, France, and Germany, in the eleventh century, during the holy wars. Her body is now kept at Monte Fiascone in Tuscany.

De levensbeschrijving van Margaretha in The Little Pictorial Lives of the Saints is opvallend kort. De legende van de draak komt niet ter sprake. De afbeelding illustreert het moment voor haar onthoofding.