Christophorus /Christoffel
Feestdag 24 juli (in 1969 afgevoerd van de Heiligenkalender)

Christoffel heette voor zijn dood Reprobus (‘Afgekeurde’), maar nadien Christoffel, wat staat voor Christum ferens (Christus dragend). Dat is natuurlijk omdat hij Christus heeft gedragen op vier manieren: op zijn schouders door hem over te zetten, lichamelijk door te versterven, geestelijk door zijn devotie en met zijn mond door zijn belijdenis dan wel zijn prediking.

En dadelijk was de jongen niet meer te zien. Christoffel keerde terug, stak zijn stok in de grond en trof die ’s ochtends bij het opstaan weer aan met loof en dadels, zoals een palm.

Christoffel wordt voorgesteld als een krachtige man die door het water stapt, gekleed in een eenvoudig knielang gewaad. Op zijn schouder zit het Jezuskind, in de hand houdt hij een staf waaraan soms bladeren groeien.

Christoffel komt in vrijwel alle getijdenboeken voor. Ik heb enkele sprekende voorbeelden opgenomen. Op het Reisaltaartje van Filips de Stoute staat het tafereel met Christoffel op de buitenzijde van het dichtgevouwen altaartje.

Op deze Beierse houtsnede, is de dadelpalm een eikenboompje geworden. In een veertiende-eeuwse berijmde Duitse versie van de Legenda aurea ontspruiten de groene bladeren al uit zijn staf tijdens de overtocht van de rivier.

Op de aandoenlijke miniatuur in een Vlaams Getijdenboek heeft Christoffel het Jezuskind op de arm genomen. De kluizenaar licht hem een beetje bij met zijn lantaarn.

De eerste publieke opdracht van Giovanni Bellini, het Veelluik van San Vincenzo Ferrer in de Zanipolo in Venetië is nog in de oude lijst bewaard gebleven. Het gaat om een complex werk waarvan de uitvoering waarschijnlijk diverse jaren in beslag heeft genomen. Op het linkerluik zien we mijn favoriete Christoffel vanwege de aandoenlijke manier waarop het Jezuskind zich aan de krullen van Christoffel vasthoudt.

Het fresco San Cristoforo dat Titiaan in 1524 schilderde in het Dogenpaleis in Venetië bevindt zich op een goed verborgen plek, boven de deurpost van de trapopgang naar het privé-appartement van de doge.

Titiaan vervaardigde, in opdracht van doge Andrea Gritti, een groot aantal werken voor het Dogenpaleis. Veel van deze kunststukken gingen verloren tijdens een brand in het Palazzo Ducale, in 1577. De Heilige Christoffel, geschilderd als een talisman tegen een onvoorziene dood van de doge, is gespaard gebleven.

Wie goed kijkt, ziet dat linksonder de lagune met de skyline van Venetië is afgebeeld. De enorme heilige beschermt dan ook niet alleen de doge zelf, maar zorgt er ook voor dat de Christusfiguur op Christoffels schouders heel Venetië beschermt.

Christoffel is de patroonheilige van reizigers, wandelaars, lastdragers, lossers, schippers, piloten, atleten, en vanwege de staf, tuinders en fruithandelaars. Zijn bijstand wordt gevraagd tegen ongevallen, oogziekten, pest, droogte, hagel en onweer.

Omdat reizen in die tijd een gevaarlijke onderneming was en de dood voortdurend op de loer lag, werd Christoffel tevens aangeroepen tegen een plotselinge dood, de mala mors of slechte dood. Wie naar een afbeelding van de heilige had gekeken was in ieder geval die dag beschermd tegen dit gevaar: 'als je Christoffels gelaat beziet, treft je die dag het boze sterven niet'. In vele kerken was zijn beeltenis levensgroot aanwezig: vaak bij de ingang, zodat hij van ver of zelfs van buiten de kerk reeds zichtbaar was.

Christoffel mag dan van de heiligenkalender zijn geschrapt, er zijn nog volop medailles met zijn beeltenis te koop – om in de auto op te hangen of in de portemonnee mee te dragen.