Heiligen

11 September
Protus en Hyacinthus

Mozaïek, Protus en Hyacinthus, 6de eeuw
Ravenna, Basilica di Sant’Apollinare Nuovo

Livre des Saints, 1300-20
Perkament, Frans, 380 x 270 mm
Modena, Biblioteca Estense e universitaria [est. 116 ]
Folio 126 recto. Gehistorieerde initiaal

Missaal

Protus en Hyacintus
11 september

Deze twee broers stierven de marteldood te Rome omstreeks 260.

Legenda
aurea

Protus en Hyacinthus waren edelknapen en in de beoefening van de wijsbegeerte medestudenten van Eugenia, de dochter van Filippus, die behoorde tot de hoogste Romeinse adel.

[...] De christenen mochten in die tijd in de omgeving van Alexandrië wonen, en toen Eugenia eens voor ontspanning op weg was van de stad naar een dorp, hoorde ze, toen ze daar voorbijkwam, de christenen zingen: ‘Alle goden van de heidenen zijn demonen, maar de Heer heeft de hemelen gemaakt’ [Ps 95,5]. Toen zei ze tegen haar dienaren, Protus en Hyacinthus, die met haar hadden gestudeerd: Wij hebben de sluitredenen van de wijsgeren grondig doorgewerkt, de argumenten van Aristoteles, de ideeën van Plato, de vermaningen van Socrates, maar al wat de dichter dicht, al wat de redenaar en al wat de wijsgeer uitdenkt, wordt kort en goed door deze spreuk tenietgedaan. De macht die ik rechtens bezit, maakt mij jullie meesteres, maar de wijsheid maakt me jullie zuster; laten wij dus broeders zijn en Christus volgen.

Het voorstel werd aangenomen, zij trok mannenkleren aan en ging naar een klooster waar de man Gods Helenus de leiding had, die geen enkele vrouw toestond bij hem te komen. Zo ontving ze met Protus en Hyacinthus uit zijn handen de monnikspij en liet zij zich door iedereen broeder Eugenius noemen.

Jacobus de Voragine vervolgt zijn hoofdstuk met de wederwaardigheden van Eugenia. Pas aan het eind van het hoofdstuk komen de twee heiligen waar het eigenlijk om gaat weer ter sprake: Wat Protus en Hyacinthus betreft, zij werden naar de tempel gesleurd, waar ze door hun gebed het afgodsbeeld vernietigden. Ze weigerden te offeren en volbrachten hun martelaarschap door onthoofding. Zij stierven de marteldood onder Valerianus omstreeks het jaar des heren 256.

Ravenna

De basiliek van Sant’Apollinare Nuovo werd in de eerste decennia van de 6de eeuw in opdracht van Theodorik naast zijn paleis gebouwd en fungeerde daar als hofkapel. De huidige naam van de basiliek stamt uit de 9de eeuw, toen de relieken van de heilige Apollinarius, de stichter van de kerk in Ravenna, om veiligheidsredenen vanuit de basiliek in Classe, die buiten de stadsmuren stond en daardoor niet beschermd kon worden tegen aanvallen vanuit zee, hierheen werden overgebracht.
Zie Blog Apollinaris

Het interieur bevat de rijkste en indrukwekkendste mozaïeken van Ravenna. Protus en Hyacinthus bevinden zich in de stoet van martelaren boven de bogen van het middenschip.

Livre
des
Saints

De gehistorieerde initiaal op Folio 126 recto in een Frans manuscript met heiligenlevens in de universiteitsbibliotheek van Modena toont de twee broers in gezelschap van Eugenia.

Jacobus de Voragine schrijft dat Protus en Hyacinthus, de dienaren van Eugenia waren die met haar hadden gestudeerd. Volgens het bijschrift zijn ze op deze miniatuur bezig met de studie van de filosofie. Om in het klooster te treden verkleedde zij zich als man en noemde zich Eugenius. Later werd ze zelfs tot abt verkozen. in Rome werd Eugenia gearresteerd en met een steen verzwaard in het water geworpen, maar de steen gleed van haar af. Vervolgens werd ze in een gloeiende oven gestopt, maar het vuur doofde. Ten slotte werd zij onthoofd.

Haar feestdag wordt gevierd op 25 december, maar vanwege Kerstmis wordt er meestal geen aandacht aan geschonken.

(Excuses voor de slechte beeldkwaliteit)