Ursula, † Keulen 452
21 oktober (sinds 1969 geschrapt)

In mijn missaal wordt alleen vermeld dat het feest van HH. Ursula en Gezellinnen gevierd wordt in de bisdommen Gent en Luik.

O bloem der roosen en schone margariten
O onbevlecte meechden
O grote vrindinne Gods Ursula

Het verhaal van Ursula wordt in de Legenda aurea verteld in het hoofdstuk Vanden heiligen elf dusent mageden.

Het getal elfduizend voor haar gezellinnen is waarschijnlijk een vergissing: in een vroege vita van de heilige stond: 'Ursula et XI. M. V.' en men heeft de M niet opgevat als de afkorting van martelaar maar als het Romeinse getal duizend, vandaar Ursula en elfduizend maagden.

Het verhaal is vrijwel geheel fictief, maar Ursula als leidster van elfduizend gezellinnen heeft vooral in de middeleeuwen tot de verbeelding gesproken. In Keulen werd een kerk voor hen gebouwd waar een inscriptie uit de 4de of 5de eeuw – thans in het koor van de Sint-Ursulakerk - herinnert aan hun vroege verering. De tekst vermeldt dat een Keulse burger een kapel liet oprichten op de plaats ‘waar heilige maagden hun bloed vergoten hebben omwille van Christus.

In 1106 legde men bij de Keulse Sint-Ursulakerk een Romeinse begraafplaats (Ager Ursulanus) bloot en onmiddellijk werden de gevonden beenderen in verband gebracht met Sint Ursula en haar gezellinnen. Dankzij Ursula en al die maagden werd Keulen wat betreft het aantal te vereren schedels en botten een tweede Rome. Vanuit Keulen werden de relikwieën van de elfduizend maagden overal in Europa verspreid. Zo kreeg de Vlaamse stad Brugge relieken van Ursula , waarvoor Memling zijn beroemde reliekschrijn vervaardigde. Daarover meer in een andere blog.

Ursula is de patroonheilige van Keulen, van de universiteiten van Coimbra, Parijs (Sorbonne) en Wenen; van de echtelijke stand, jeugd, huilende kinderen, weeskinderen, leraren en leraressen, de congregatie van de ursulinen.

Zij wordt aanroepen voor een gelukkig huwelijk, voor een zalige dood, tegen brand en oorlog, tegen kinderziekten en huilende kinderen en tegen kwellingen van het vagevuur.

Zij wordt voorgesteld als rijk geklede koninklijke maagd met loshangend haar en met een of twee pijlen in de hand. Onder haar mantel beschermt ze (enkele van) de elfduizend maagden die aan haar zorg zijn toevertrouwd.

In het gebedenboek van Maria van Gelre ziet Ursula er uit als een adellijke dame die haar hofdames bescherming biedt onder haar wijde mantel die door twee engeltjes wordt opgehouden. De dodelijke pijl wordt prominent afgebeeld.