Heiligen

13 December
Lucia

Jean Le Tavernier, Getijdenboek van Filips de Goede, Oudenaarde, ca. 1453
Perkament, Latijn, Frans, 268 x 178 mm
Den Haag, Koninklijke Bibliotheek [KB, 76 F 2]
Folio 278 verso: Heilige Lucia

Prentenbijbel, St. Omer, ca. 1190-1200
Perkament, 255 x 165 mm
Den Haag, Koninklijke Bibliotheek [ KB, 76 F 5 ]
Folio 40 recto: detail: Lucia wordt naar bordeel gesleept

De houtsnede is afkomstig uit de incunabel getiteld Legendario di Sancti historisato, uitgegeven in 1492 door Manfredo Bonelli in Venetië

Richart de Monbaston, Légende dorée, Parijs, 1348
Perkament, Frans, 450 x 310 mm
Parijs, Bibliothèque nationale de France
[ms. Fr 214] Folio 13 verso:
Lucia en haar moeder bij het graf van de heilige Agatha

Domenico Beccafumi
De heilige Lucia, 1521
Olieverf op paneel
Siena, Pinacoteca Nazionale

Francesco del Cossa
Griffoni polyptiek, 1473
Zijluik Lucia,
olieverf en tempera op paneel,
79 x 56 cm
Washington, National Gallery of Art

Missaal

Lucia, Maagd en Martelares
13 december

Deze siciliaanse heldin is een van de velen, die de hoogste liefde tot Kristus stelden boven de aardse liefde, en daarom werden gedood door heidenen vol onbegrip. († 304)

Legenda
aurea

Lucia komt van lux [licht]. Licht bezit namelijk schoonheid door zijn verschijning, want, zoals Ambrosius zegt, het is eigen aan het licht dat al zijn bekoorlijkheid gelegen is in de aanblik ervan. […] Of Lucia staat voor lucis via [weg van het licht].

[…] Lucia was een maagd van adellijke geboorte uit Syracuse. Toen zij hoorde hoe de faam van de heilige Agatha zich over heel Sicilië verbreidde, bezocht zij haar graf samen met haar moeder Eutychia, die al vier jaar aan een ongeneeslijke bloedvloeiing leed.

[…] De maagd Lucia week niet van de plaats waar zij was doorstoken en gaf pas de geest toen de priesters waren gekomen, haar het lichaam van de Heer hadden gegeven en alle aanwezigen de Heer met ‘Amen’ hadden geantwoord. Op diezelfde plaats werd zij begraven en werd een kerk gebouwd. Zij stierf de marteldood in de tijd van Constantijn en Maxentius, omstreeks het jaar des Heren 300.

Romeins martelaarsboek

13 December Te Syradise, op Sicilië, de geboorte van de Maagd Lácia, Martelares, in de vervolging van Diocletiánus. Toen koppelaars, aan wie deze edele maagd, op bevel van de oud consul Paschásius, was overgeleverd, om haar zuiverheid door het volk te laten schenden, haar wilden meevoeren, konden zij haar op geen enkele wijze van haar plaats bewegen, noch met touwen noch met meerdere paren ossen. Dan echter moest zij folteringen met pek, hars en kokende olie doorstaan, maar bleef ongedeerd. Eindelijk stak men haar met het zwaard door de keel, waardoor zij haar martelaarschap voltooide.

In het Getijdenboek van Filips de Goede wordt de scène met de ossen die haar naar het bordeel moeten slepen afgebeeld. Het zwaard wordt in haar rug gestoken, niet in haar hals. De brandstapel is al aangestoken. Dezelfde scène (zonder brandstapel) wordt afgebeeld in een Prentenbijbel uit het eind van de twaalfde eeuw.

Patronaten
&
Iconografie

Lucia is – ondermeer - de patrones van blinden en slechtzienden, boeren, elektriciens, kleermakers, opticiens en portiers, en enigszins curieus, van prostituees die spijt hebben. Haar hulp wordt ingeroepen tegen nekpijn, keelpijn, bloedingen, dysenterie en vooral bij slechtziendheid en andere oogkwalen.

Lucia wordt afgebeeld met een dolk in haar hals; vaak met haar ogen op een schaaltje.

ogen
op een
schaaltje

Er zijn twee legenden die vertellen waarom Lucia wordt afgebeeld met een schaaltje met daarin haar ogen. Haar ogen werden uitgerukt tijdens haar marteling, of de meest populaire variant: ze rukte zelf haar ogen uit om onaantrekkelijk te worden voor haar aanbidder.

Beide versies komen in de Legenda aurea en in heiligenlevens ouder dan de veertiende eeuw niet voor, en zijn daarom waarschijnlijk een latere toevoeging.

Lucia toont haar bekendste attribuut, haar ogen, op verschillende manieren: gelegen op een schaal, op haar open hand of op de bodem van een kelk, geprikt op de punt van een dolk of aan een spies geregen.

Soms – zoals op dit paneel van Francesco del Cossa - zitten ze als bloemen aan een takje.