In mijn missaal wordt het feest van Begga op twee verschillende dagen gevierd: op 17 december in het Bisdom Gent en op 18 december in het Bisdom Mechelen.

Stijn van der Linden: Begga van Andenne
† december ca 693 Andenne
Feestdag: 17 december

Dochter van Za. Pippijn I van landen en St Ida van Nijvel en een zuster van St Gertrudis van Nijvel. Ze trouwde met Ansegisel, een zoon van Arnoldus van Metz, uit welk huwelijk Pippijn II van Herstal werd geboren, stichter van het Karolingische huis. Na de dood van haar man stichtte ze in 691 een klooster met kerk in Andenne bij Namur (Namen). Hier was ze abdis. Ook een verwante van haar, Ragenufla van Incourt, wordt als heilige vereerd.

Patroonheilige van begijnen (vanwege de gelijkende klank), van hakkelaars en stotteraars ( Frans: bègues = hakkelaars). Zij wordt aanroepen tegen reuma.

Afgebeeld als vorstin, ook als abdis; model van een kerk in de hand; als begijn met kap en gevouwen handen.

Al in de vijftiende eeuw werd er een verband gezien tussen de begijnen en de heilige Begga. Op 20 december 1626, tijdens een viering in de Sint-Catharinakerk op het Brusselse begijnhof, werd de heilige Begga officieel erkend als de patrones en oprichtster van de begijnenbeweging.

Om de overwinning van de heilige Begga kracht bij te zetten verschenen er in 1631 twee versies van haar Vita.

Een karakteristieke gravure in de levensbeschrijving Vita S. Beggae, in 1631 gepubliceerd door Jozef van Ryckel, abt van de Leuvense Sint-Gertrudisabdij, toont de heilige Begga met op het hoofd de kroon die van haar adellijke afkomst getuigt. Het opengeslagen boek in de linkerhand is een klooster- of begijnenregel; de twee kronen erboven verwijzen vermoedelijk naar haar vrome leven als gehuwde vrouw en als kloosterlinge. Het kerkmodel in de andere hand herinnert met zijn vele torens aan de zeven kerken die zij in Andenne zou hebben laten bouwen naar het voorbeeld van de zeven hoofdkerken van Rome.

Het belangrijkste van deze voorstelling is evenwel de mantel die die de heilige beschermend spreidt over de begijnen en hun mannelijke tegenhangers, de begarden.

Het onderschrift wijst de heilige Begga aan als stichteres, ‘fundatrix […] Begginarum en begardorum’. Bovenaan prijkt het vierentwintigste vers 24 van hetzelfde hoofdstuk uit het Bijbelboek Ecclesiasticus (in vertaling): Ik ben de moeder van de schone liefde, van de vrees en het inzicht, en van de heilige hoop.

Vier jaar na de officiële erkenning, op het hoogtepunt van zijn carrière, maar ook op het hoogtepunt van haar verering, schilderde Jacob Jordaens zijn Heilige Begga.

Ik citeer Leen Kelchtermans in Phoebus Focus XXV: Voor een fluweelrode draperie en verschillende kerkgebouwen kijkt een dame in habijt ons aan. Er prijkt een stralenkrans van verpoederd bladgoud boven haar hoofd. Een putto komt uit de hemel met een gouden kroon in zijn mollige handje. In zijn andere hand houdt hij de okergele lendendoek vast die door zijn vaart opvliegt en dankzij zijn dichtgeknepen beentjes strategisch op zijn plaats blijft.

De Vlaamse barokke topper Jacob Jordaens (1593-1678) penseelde Heilige Begga rond 1635. Hij vereeuwigde The one and only – fictieve, weten we nu – grondlegster van de begijnen beweging.

Op de achtergrond is links een fragment van een indrukwekkend interieur met cassettenplafond te zien. Wellicht verwijst dit naar haar klooster. Rechts gaf de schilder de zeven kloosterkerken ( of waren het kapellen?) weer. Elke toren en koepel is duidelijk anders. In de achttiende eeuw werden de bouwwerken in Andenne afgebroken en vervangen door de huidige Sint-Beggakerk.

Omdat de heilige Begga van adel was, mocht haar wapenschild niet ontbreken op Jordaens’ schilderij. De kunstenaar gaf het rechtsonder prominent weer. Het wapenschild dat Jordaens weergeeft, is eerder uitzonderlijk. Hij combineerde Begga’s blazoen met dat van haar man tot een alliantiewapen.

35