Heiligen

21 December
Ongelovige Tomas

Jacob van Maerlant, Rijmbijbel,
Graafschap Vlaanderen, ca. 1290-1300
Perkament, Nederlands, 302 x 225 mm
Brussel, Koninklijke Bibliotheek van België
[KBR, Ms. 15001] Folio 164 recto
Breviarium Mayer van den Bergh,
Gent-Brugge, 1495-1501
Perkament, Latijn en Portugees, 224 x 160 mm
Antwerpen, Museum Mayer van den Bergh
Folio 284 verso: ondermarge
Jean Le Tavernier,
Getijdenboek van Filips de Goede,
Oudenaarde, ca. 1453
Perkament, Latijn en Frans, 268 x 178 mm
Den Haag, Koninklijke Bibliotheek
[KB, 76 F 2] Folio 254 recto
Leven van Christus in gebeden,
Vlaanderen, ca. 1530
Perkament, Nederlands, 97 x 70 mm
Den Haag, Koninklijke Bibliotheek
[KB, 133 E 2] Folio 36 verso
Petrus Christus, Sterfbed van Maria,
1460-65
Olieverf op paneel, 171,1 x 138,4 cm
San Diego, Timken Art Gallery
Middenpaneel van een altaarstuk. De zijpanelen zijn in 1945 in Berlijn in vlammen opgegaan.

Johannes 20:
24-29

NBG-vertaling 1951: En Tomas, een der twaalven, genaamd Didymus, was niet met hen, toen Jezus daar kwam. De andere discipelen dan zeiden tot hem: Wij hebben de Here gezien! Maar hij zeide tot hen: Indien ik in zijn handen niet zie het teken der nagels en mijn vinger niet steek in de plaats der nagels en mijn hand niet steek in zijn zijde, zal ik geenszins geloven. En na acht dagen waren zijn discipelen weer in het huis en Tomas met hen. Jezus kwam, terwijl de deuren gesloten waren, en Hij stond in hun midden en zeide: Vrede zij u! Daarna zeide Hij tot Tomas: Breng uw vinger hier en zie mijn handen en breng uw hand en steek die in mijn zijde, en wees niet ongelovig, maar gelovig. Tomas antwoordde en zeide tot Hem: Mijn Here en mijn God! Jezus zeide tot hem: Omdat gij Mij gezien hebt, hebt gij geloofd? Zalig zij, die niet gezien hebben en toch geloven.


Rijmbijbel
van
Jacob van Maerlant

Brinc haerwart den vinger dijn.
Sie die hande ende die side mijn,
ende wes niet ongheloech mere,
mar ghetrouwech’.

In deze miniatuur in de Rijmbijbel van Jacob van Maerlant zijn de andere apostelen niet weergegeven, om zo de volledige aandacht op deze handeling te vestigen. Het verhaal wordt vanaf de dertiende eeuw op deze manier afgebeeld in Bijbels en Psalters. Christus houdt de staf met de kruisvaan vast.

Volgens het evangelieverhaal speelt de scène zich binnenskamers af. Vanwege de gouden achtergrond in de Rijmbijbel is de entourage niet duidelijk. In de ondermarge van de Verrijzenis in het Breviarium Mayer van den Bergh speelt de scène zich buiten af.


Koninklijke
Bibliotheek

De scène met de ongelovige Tomas komt in vrijwel alle getijdenboeken voor. Twee voorbeelden uit het rijke bestand in de de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag.

In het Getijdenboek van Filips de Goede bevinden Christus en Tomas zich in een omheinde tuin. In het piepkleine Vlaamse gebedenboekje speelt de scène zich af in een burgerlijk interieur.



De gordel
van
Maria

In zijn artikel De tenhemelopneming van de heilige Maagd Maria in de Legenda aurea vertelt Jacobus de Voragine dat er een apocrief geschrift bestaat waarin ‘zaken vermeld worden, die lijken op ware gebeurtenissen maar niet werkelijk gebeurd zijn, bijvoorbeeld dat Thomas er niet bij was en het betwijfelde toen hij kwam, en meer van dergelijke dingen.’

Petrus Christus heeft het sterfbed van Maria gesitueerd in een eigentijds burgerlijk interieur. Maria ligt in een bed met baldakijn. Boven het bed wordt de Tenhemelopneming voorgesteld, het lichaam van Maria – en niet haar ziel zoals gebruikelijk – wordt door engelen naar de hemel gedragen. Geen enkele apostel schijnt het gebeuren op te merken.

Door de openstaande deur zien we op de achtergrond de scène van de ongelovige Thomas met de gordel van Maria. Volgens een bekende legende kwam Thomas te laat bij het sterfbed van Maria. Hij zag in een visioen de hemelwaarts zwevende Maria die hem als bewijs van haar Tenhemelopneming haar gordel, of sjerp, toewierp.

Relikwie
in
Prato

De gordel van Maria werd door de kruisvaarders meegebracht naar Italië. Sinds 1365 wordt hij als relikwie vereerd in de Dom van Prato.


23

Reageren op deze Blog

Reacties op deze Blog zijn zeer welkom. Wel worden alle reacties gemodereerd en worden dus pas getoond na acceptatie. Bij reacties wordt uitsluitend uw naam getoond. Verdere gegevens worden nooit gedeeld.

Categorieën

Blog categorieën