Feestdagen

10 Mei
Kruisdagen

John Gilmary Shea, Little Pictorial Lives of the Saints,, 1894
Papier, gravure
New York, Public Library
Pagina 269: Mamertus, Processie Kruisdagen



Jan Toorop, Litani Kruisdagen, 1926
Kleurenlitho, 26 x 32 cm
Winterswijk, Villa Mondriaan
Gesigneerd en gedateerd, 1926, in rechterbenedenhoek.

Onderschrift: PER MYSTERIUM SANCTA INCARNATIONIS TUÆ LIBERA NOS DOMINE (LITANI KRUISDAGEN)

Missaal

De geschiedenis van onze eredienst bewijst dikwijls dat een initiatief van één bijzondere groep gelovigen, van één heilige, later door allen werd overgenomen. Zo werkt de Geest in de Kerk. Hij geeft in, zij erkent zijn wijsheid en voert uit. Daarom verwondert het ons niet, de oorsprong van deze drie bededagen juist voor het Hemelvaartsfeest verbonden te zien met de naam van een gallisch bisschop, Mamert. Wat bij alle volkeren bestond als middel om de hemel genadig te stemmen, deed ook hij in zware nood: biddend en smekend een ommegang doen, een bede-vaart, een processie houden. Later werden de processies met het Kruis gehouden om de zegen van God over de veldvruchten af te smeken. Dit gebruik moet in ons de erkenning levendig houden van de Ene machtige, de Ene die meester is van alle stoffelijk en geestelijk goed, de Vader. Wat wij door Jezus Hem vragen, zal Hij geven: God is de Goedheid zelf.

Legenda
aurea

De Grote en de Kleine Litanie

De litanieën worden twee keer per jaar gehouden, de ene op het feest van sint Marcus, zij wordt de Grote Litanie genoemd, de andere op de drie dagen voor ’s Heren Hemelvaart, zij wordt de Kleine Litanie genoemd. Litanie betekent bede of smeking.

De Kleine Litanie wordt gehouden op de drie dagen voor Hemelvaart. De heilige Mamertus, bisschop van Vienne, heeft haar ingesteld, zij heet Kleine Litanie, Smekingen en Processie. De instelling van deze litanie had de volgende reden. Er waren in die tijd in Vienne dikwijls zware aardbevingen, die zeer veel huizen en kerken vernielden. ’s Nachts hoorde men vaak lawaai en geschreeuw. Toen gebeurde er nog iets verschrikkelijks: op de dag van Pasen viel er vuur uit de hemel dat het koninklijk paleis in de as legde. Bovendien gebeurde er iets wat nog wonderlijker was: zoals eens de demonen in varkens waren gevaren [Mt 8,32], zo namen zij nu, met toestemming van de Heer, vanwege de zonden van de mensen hun intrek in wolven en andere wilde dieren en liepen voor niemand bevreesd, niet alleen over de landwegen, maar ook openlijk in de stad. Overal verslonden ze kinderen en oude mensen, mannen en vrouwen. Toen er iedere dag zulke smartelijke ongelukken gebeurden, kondigde de bisschop een vasten van drie dagen af en stelde litanieën in. Zo kwam er een eind aan deze beproeving. Daarna is door de Kerk besloten en bekrachtigd dat deze litanie overal gehouden moest worden. […] Zij wordt ook Smekingen genoemd omdat wij dan de voorspraak inroepen van alle heiligen. […] Zij wordt ook Processie genoemd omdat de Kerk dan een algemene processie houdt. In deze processie wordt het kruis meegevoerd, worden de klokken geluid en wordt het vaandel gedragen. Verder smeken we in deze processie de bescherming van alle heiligen afzonderlijk af.

Stijn Streuvels:
De Vlaschaard
1907

In 't keeren van 't seizoen wordt de zegening van den Hemel afgesmeekt over de vruchten der aarde en de bewaarnis gevraagd voor den nieuwen oogst. Groote regens, groote droogte, onweer, hagelvlagen of onmatige hitte en andere rampen, moeten van 't veld geweerd worden - alles ligt in Gods handen en alles wat buiten groeit staat bloot aan 't hemelsch geweld - dat weten de boeren. Daarom stellen zij hun vertrouwen in die openbare smeeking en elk voor zich, houden zij er aan, ernstig hunne godsvrucht te volbrengen.
Waar 't andere morgenden in de weke stil is en verlaten op de plaatse en rond de kerk, komt vroegmorgens al het volk nu ter kerke alsof het Zondag ware. Op hun kloefen en in hun wekedaagsche kleeren, met mutse en blauwen kiel gelijk ze werken op 't land met de eerde nog aan hun kleeren geplakt, komt het mannenvolk; in haar zwarte mantels gehuld zijn de vrouwen en de meisjes, wit en zwart of anders vaal gekleurd, zijn haar afgedragene kleedjes. De kerk is vol lijk 's Zondags. Na de mis begint de processie. Niet lijk op half-oogst, maar zonder praal nu of opschik, in allen eenvoud geschiedt de ommegang want 't is eene smeekbede en geen feestvieren.

Sancta Agnes,
ora pro nobis

Na het Tweede Vaticaans Concilie zijn de Kruisdagen in onbruik geraakt. In mijn kindertijd was het gebruik nog volop in zwang. Vanaf de vierde klas liep ik mee met mijn buurmeisje Christiane en haar oudere zus Agnes. Zij werd aanroepen, als een van de zeven vrouwelijke heiligen, aan het eind van de processie: Sancta Agnes, ora pro nobis. Christiane en Jeanne kwamen helaas niet voor.

Na de ochtendmis van 6.30 uur gingen we in stoet, hardop de Litanie van alle heiligen zingend (in het Latijn), naar de akkers aan de rand van het dorp. De derde dag vertrokken we een half uur eerder voor de grote toer naar de Royen. Na de heiligen kwamen de aanroepingen om verlost te worden van alle onheil dat ons zou kunnen overkomen: 'van bliksem en noodweer: verlos ons, Heer! 'van pest, hongersnood en oorlog: verlos ons, Heer!...enz. enz. Helemaal aan het eind van de litanie werd er gebeden voor de ‘vruchten der aarde’ en voor de overleden gelovigen.

Ik herinner me vooral hoe koud het was en dat ik me afvroeg waarom er maar een paar boeren meeliepen, zij waren het toch die de zegen over de 'vruchten der aarde' goed konden gebruiken.


20

Reacties (1)

Beste Jeanne, dank voor de geschiedenis van de kruisdagen. Deze achtergrond was mij niet bekend. Wel de bid - en dankdag voor het gewas. Dan gingen mijn ouders, mijn zus en ik naar de kerk. Deze diensten werden goed bezocht. Mijn moeder als boerendochter op de Friese klei leefde altijd erg mee met haar twee broers, de ene op de ouderlijke boerderij en de andere op een boerderij in de Wieringermeerpolder. Met hartelijke groet, Jan Dirk.

Reageren op deze Blog

Reacties op deze Blog zijn zeer welkom. Wel worden alle reacties gemodereerd en worden dus pas getoond na acceptatie. Bij reacties wordt uitsluitend uw naam getoond. Verdere gegevens worden nooit gedeeld.

Categorieën

Blog categorieën