Heiligen

17 Juli
Alexius van Rome

De houtsnede is afkomstig uit de incunabel getiteld Legendario di Sancti historisato, uitgegeven in 1492 door Manfredo Bonelli in Venetië.

Richart de Monbaston, Légende dorée, Parijs, 1348
Perkament, Frans, 450 x 310 mm
Parijs, Bibliothèque nationale de France [ms. Fr 214]
Folio 161 recto

John Gilmary Shea, Little Pictorial Lives of the Saints, 1894
Papier, gravure
New York, Public Library
Pagina 384

Missaal

Alexius, belijder
17 juli (in 1969 afgevoerd van de heiligenkalender)

Deze Romeinse edelman ging op bedevaart naar het heilig Land, en werd bij zijn terugkeer thuis niet herkend; hij bleef dan als dienstbode in zijn eigen vaderhuis leven. († 417)

Jacobus de Voragine vertelt een andere versie.

Legenda
aurea

Zeventien jaar verbleef hij zo, zonder herkend te worden, in het huis van zijn vader. Toen hij door de geest zag dat het einde van zijn leven naderde, vroeg hij om papier en inkt en stelde zijn hele leven op schrift.

[…] Euphemianus snelde erheen en vond hem al gestorven. Hij zag dat zijn gezicht schitterde als dat van een engel. Hij wilde het papier pakken dat hij in zijn handen had maar de dode liet niet los. Daarop ging hij naar buiten en vertelde het aan de keizers Arcadius en Honorius en de paus Innocentius. Zij gingen het huis binnen naar de dode en zeiden: Al zijn wij zondaars, wij hebben het roer van het rijk in handen en deze man hier heeft de herderlijke zorg over de hele wereld. Geef ons dus dat papier, dat we weten wat erop geschreven staat. De paus trad naar voren en pakte het papier uit de hand van de dode en deze liet het meteen voor hem los. Hij liet het voorlezen in aanwezigheid van een grote menigte en van zijn eigen vader.

Uit de brief blijkt dat de bedelaar de zoon des huizes is.

Zijn vader herkent hem niet maar hij geeft opdracht om de bedelaar op te nemen.

Aangekomen in de stad Edessa in Syrië deelde hij alles wat hij bij zich had uit onder de armen. Hij trok sjofele kleren aan en ging bij de andere armen in de voorhof van de kerk van de Moeder Gods Maria zitten. Van de aalmoezen die hij kreeg, hield hij net genoeg voor zichzelf; de rest gaf hij aan de andere armen.

[…] Nadat Alexius zeventien jaar in deze voorhof had doorgebracht ging hij naar Laodicea. Daar scheepte hij zich in om naar Tarsus in Cilicie te gaan. Maar God beschikte anders, en de winden voerden het schip naar de haven van Rome. Toen Alexius dat zag, zei hij bij zichzelf: Ik zal als een onbekende in het huis van mijn vader gaan wonen en niemand anders tot last zijn.

[…] Hij wees hem in zijn huis een plaats toe, liet hem voedsel van zijn tafel brengen en gaf hem een eigen bediende. Het huispersoneel dreef op allerlei manieren de spot met hem, goot telkens opnieuw het afwaswater over zijn hoofd en maakte hem tot mikpunt van pesterijen. Maar hij bleef bij alles het geduld zelf.

Little Pictorial Lives of the Saints

From his father's charity he begged a mean corner of his palace as a shelter, and the leavings of his table as food. Thus he spent seventeen years, bearing patiently the mockery and ill-usage of his own slaves, and witnessing daily the inconsolable grief of his spouse and parents. At last, when death had ended this cruel martyrdom, they learned too late, from a writing in his own hand, who it was that they had unknowingly sheltered. God bore testimony to His servant's sanctity by many miracles. He died early in the fifth century.

Patronaten
&
Iconografie

Hij is patroon van de stad Innsbruck alsmede van de bedelaars en vagebonden en van de pelgrims; daarnaast van de zieken en van de koperbewerkers. Zijn voorspraak wordt ingeroepen tegen onweer, bliksem en aardbevingen; tegen besmettelijke ziekten en in het bijzonder de pest.

Hij wordt afgebeeld als bedelaar, met pelgrimsstaf, liggend onder een trap of met een trap dan wel ladder bij zich (hij zou alles bij elkaar zeventien jaar lang in zijn ouderlijk huis onder de trap hebben gewoond).

In de late middeleeuwen werden trapportalen, loggia's en zelfs trapgevels onder zijn bescherming geplaatst: vooral vrouwenkloosters kenden het gebruik van de Alexius-trappen.