In de Meditationes vitae Christi trekt Pseudo-Bonaventura alle registers open om de lezer duidelijk te maken hoe erg de lijdende Jezus er aan toe is: Als dan Pylatus onsen Heer gheboet te gheselen, so worden hem uutghedaen sijn cleder, ende hi wart aen een columpne ghebonden, wredelijc ende onmenschelijc ghegheselt, ende over al sijn lijf mit slaghen ghecruust. Dat coninclike bloet vloeit van allen steden sijns lichaems, ende sijn schone lichaem wort roet ghemaect mit sinen rosighen bloet.

Jezus staat voor de geselkolom met gekruiste handen, die zijn samengebonden met een touw dat ook zijn middel omgordt. Links, rechts en achteraan op de vloer liggen telkens een roede van twijgen en een gesel met gebroken stok, de symmetrisch en kruisgewijs achtergelaten werktuigen van de beulen. De geseling die Memling zich voorstelde, was van het type driemaal geselen met telkens een team van twee beulen.

Het hele lichaam van Jezus is overdekt met bloeddruppels die uit puntige wonden opwellen. Doen sij Iesum begonsten te geesselen, soe begonsten sij dat van onderen opwaerts, opdat daer geen stat aen sijn lichaem en soude bliven onghequetst, schrijft de middeleeuwse auteur van de Heimelike Passie.

En zowel hij, als zijn lezers, hadden daarbij ongetwijfeld Jesaja 1:6 in gedachten: Van uw voetzool tot uw schedel is er geen plek meer gaaf; het is niets dan builen, striemen en open wonden, die niet zijn uitgedrukt en niet verbonden noch met olie verzacht.

Telkens opnieuw leggen devote schrijvers de nadruk op de mismaaktheid en de onherkenbaarheid van de lijdende Christus: Quasi leprosum, als een melaatse, zoals in Jesaja 53: Zijn uiterlijk noch schoonheid waren het bekijken waard, hij was geen verschijning die bewondering wekt. Geminacht en gemeden werd hij door de mensen, man van smarten, met ziekte vertrouwd, een mens die zijn gezicht voor ons verbergt, geminacht en als niet de moeite waard beschouwd.

De bedoeling van dit soort voorstellingen bestaat erin de beschouwer uit te nodigen tot meditatie, en zijn gemoed te laten bewegen tot medelijden. Ze willen tevens berouw opwekken, want de beschouwer is door zijn eigen zonden medeverantwoordelijk voor het lijden dat Jezus wordt aangedaan.

In een Nederlands traktaat uit het laatste kwart van de veertiende eeuw, legt de auteur Gerard Zerbold van Zutphen, uit dat wij al mediterend het lijden van de Heer dienen te betrekken op onszelf: Want Hij heeft geleden om jouw persoonlijke verlossing. Trek daarom alles, waarvan je leest dat Christus het gedaan heeft, naar jezelf toe, alsof het voor jou alleen is gedaan, en stel je steeds voor, alsof Christus tegen je zegt: dit heb ik gedaan, opdat jij mij zou volgen.In de kringen van de Moderne Devotie werd als hulpmiddel bij het mediteren het kijken naar afbeeldingen aangeraden.

25