Erasmus, Bisschop en Martelaar
(Zuid-Italië, begin 4de eeuw)
2 juni

Zijn naam is in de loop der eeuwen door Italiaanse en Spaanse zeelui verbasterd tot vormen als Eramo, Ermo, Elmo of Elmus. De elektrische verschijnselen die men soms bij onweer aan de spitsen van masten en kerktorens ziet, worden sint-elmusvuur genoemd.

De heilige Erasmus, bisschop van Antiochië, stierf de marteldood onder keizer Diocletianus in 303, in Formio (Campania). Er werden priemen en spijkers onder zijn vingernagels geklopt, en beulen trokken hem een gloeiend heet harnas aan en overgoten hem met kokende olie en lood. Hij werd gered door een engel en reide over zee naar Italië. Tijdens de reis deed hij een storm bedaren en werd daarom de beschermheilige van de schippers; in de Nederlanden met name van de Oostzee-vaarders. Zijn attribuut was de kaapstander, een lier waarop de ankerkettingen werden opgerold.

Toen zijn cultus in de vijftiende eeuw ingang vond in de landen benoorden de Alpen, zag men het onbekende tuig aan voor het symbool van zijn martelaarschap en zo ontstond de legende volgens welke de darmen van de heilige uit zijn lichaam werden getrokken met een windas.

Begin jaren zestig van de vijftiende eeuw schilderde Dirk Bouts in opdracht van de Leuvense Broederschap van het Heilig Sacrament, een drieluik met de Marteldood van de heilige Erasmus. Het drieluik bevindt zich nog steeds op zijn originele plaats in de Sint-Pieterskerk in Leuven. Als mogelijke opdrachtgever wordt gedacht aan Erasmus van Baussele, lid van een vooraanstaande Leuvense familie en meester van de Sacramentsbroederschap in de tijd van Dirk Bouts. Dit zou de scène met Erasmus, een heilige die in onze gewesten niet zo populair was, verklaren. Op de luiken staan: links Hiëronymus en rechts Bernardus van Clairvaux.

Daarover meer in de afzonderlijke rubrieken: Hiëronymus

Op het middenpaneel rollen twee beulen de darmen van de vrijwel naakte heilige op een windas. De rode mijter links op de voorgrond is een verwijzing naar het bisschopsambt. Ondanks de gruwel van de foltering is de sfeer rustig en sereen. De stervende martelaar doorstaat de pijn rustig en onverstoorbaar.

In Campánië Bisschop Erásmus, Martelaar. Hij werd onder keizer Diocletiánus met van lood voorziene zwepen gegeseld, vervolgens hevig met roeden geslagen en daarna met hars, zwavel, lood, pek, was en olie overgoten, maar toch bleef hij ongedeerd. Verder is hij, onder Maximiánus, te Móla met allerlei gruwzame martelingen opnieuw gepijnigd; doch ter versterking van anderen, werd hij door God behouden. Ten laatste stierf hij, op de roepstem des Heeren, beroemd om zijn martelaarschap, een zalige dood. Zijn lichaam is later overgevoerd naar Gaëta.

Patroonheilige van barenden, schippers, spinners, zeelieden en huisdieren.
Aangeroepen tegen besmettelijke ziekten, buikpijn, darmklachten, geboortepijnen, kolieken, kramp, ziekten in het onderlichaam, tegen het schreien van kinderen (!), tegen veeziekten en tegen de gevaren van de zee.