Heiligen

26 Juni
Johannes en Paulus

Il Guercino, De martelgang van Johannes en Paulus, ca. 1632
Olieverf op doek, 310 x 205 cm
Toulouse, Musée des Augustins

Basilica dei Santi Giovanni en Paolo. Storia e Arte
Padua, Edizioni G. Deganello

Johannes en Paulus. Martelaars (te Rome in 362)
26 juni

Legenda aurea

Johannes en Paulus waren hofmeesters en intendanten van Costantia, een dochter van keizer Constantijn.

[…] Toen Julianus de Afvallige hoorde dat Johannes en Paulus van het vermogen dat de maagd Constantia hun had nagelaten arme christenen ondersteunden, drong hij hun op dat ze hem onderdanig moesten zijn, net zoals ze het aan Constantijn waren geweest. Maar zij antwoordden hem: Omdat u een godsdienst vol deugen de rug hebt toegekeerd, hebben we volledig afstand van u genomen en weigeren we u te gehoorzamen.

[…] Op de tiende dag werd Terentianus naar hen toegestuurd. Hij zei hun: Onze heer julianus heeft u een goeden beeldje van Jupiter gezonden voor wie u wierook moet branden. Anders zult u allebei tegelijk moeten sterven. De heiligen zeiden tegen hem: Wij hebben geen andere heer dan de Heer Jezus Christus. Toen liet Terentianus hen in het geheim onthoofden en in hun huis in een kuil begraven, terwijl hij het gerucht verspreidde dat ze in ballingschap waren gestuurd. De martelaren stierven omstreeks het jaar des Heren 364.

Stijn
van der
Linden

Johannes van Rome, samen met Paulus.
Broers die aan het hof van keizer Constantijn woonden. Gingen later naar Rome en werden hier ten tijde van Julianus Apostata onthoofd omdat ze weigerden te offeren aan de afgoden. Zij hebben een eigen basiliek in Rome (Monte Celio), gebouwd boven het woonhuis waar ze vermoord werden, en behoren tot de canonheiligen.

Romeins
martelaarsboek

26 Juni Te Rome, op de Monte Célio, de Martelaren Johánnes en Paulus, gebroeders. De eerste was huisoverste, de tweede kamerheer van de maagd Constántia, dochter van keizer Constantinus. Later, onder Juliánus de Afvallige, hebben beiden de palm van het martelaarschap verworven, door de dood met het zwaard.

Iconografie

Als twee Romeinse ridders, Johannes met palmtak en zwaard, Paulus met lans en bliksem. Met een schoof koren (vereerd als weergoden vanwege het samenvallen van hun feest met de zomerzonnewende).

De feestdag van Johannes en Paulus staat wel in mijn missaal, maar ik heb voor het eerst met de heiligen Johannes en Paulus kennis gemaakt in Venetië. Een van de grootste kerken van Venetië, de dominicanenkerk Basilica dei SS. Giovanni e Paolo, in het Venetiaans San Zanipolo, is aan hen gewijd.

San Zanipolo
in
Venetië

San Zanipolo wedijvert met de franciscaner ‘zusterkerk’ de Frari op de andere oever van het Canal Grande, om de titel van de grootste gotische kerk van Venetië. San Zanipolo dankt haar plechtstatige uitstraling aan haar voormalige functie als pantheon van de dogen, van wie de begrafenisdiensten in de Zanipolo werden gehouden, zelfs als ze elders moesten worden begraven.

Aan het einde van de dertiende eeuw is men met de bouw van deze enorme – 101 m lang, bij de kruising 46 m breed en tot aan de top van de koepel 55 m hoog - bakstenen kerk in Venetiaanse gotiek begonnen, maar pas in 1430 is zij voltooid en ingewijd. De gotische gevel weerspiegelt het achterliggende kerkgebouw, een hoog middenschip, de zogenaamde ‘preekschuur’, met aan weerszijden een lagere zijbeuk met een schuin aflopend dak.
In de pinakels op de bovenlijst van de middengevel staan, van links naar rechts, de beelden van de drie beroemdste dominicanenheiligen: Thomas van Aquino, de stichter Dominicus en Petrus Martelaar.

Hoewel de kerk minder rijk is aan schilderijen dan aan beeldhouwwerk, bevat ze toch een aantal belangrijke stukken van Lorenzo Lotto, Giovanni Bellini, Giambattista Piazzetta en vooral de schilderingen van Paolo Veronese in de Cappella del Rosario.

(Geciteerd uit mijn Handleiding Poortersreis 2008)